Główna :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  turystykakulturowa.ORG

 

Data wydania 10 lutego 2015, redaktor prowadzący numeru: Armin Mikos v. Rohrscheidt

Numer 2/2015 (luty 2015)

 

Propozycja pobytu turystyczno-kulturowego w Strzelinie i powiecie Strzelińskim

 

Agnieszka Wieszaczewska, Agnieszka Lisowska
(opracowanie)

Do Strzelina najlepiej dojechać pociągiem, autobusem PKS lub prywatnego przewoźnika oferującego transport busem lub PKP. Wszystkie te środki transportu kończą trasę w jednej miejscu, gdzie obok siebie wybudowano dworzec PKP i PKS (A). Komunikacja prywatna ma swoje przystanki przez miejscem odjazdu autobusów PKS. Oddalenie od centrum miasta wynosi niecały kilometr i pozwala bez problemu przemierzyć trasę pieszo.

I Dzień: Śladami architektury sakralnej Ziemi Strzelińskiej
Ta propozycja okaże się interesująca dla miłośników sztuki sakralnej. Na wstępie warto dodać, że z powodu rozległości powiatu i braku komunikacji miejskiej oraz nielicznych weekendowych połączeń zamiejscowych na wycieczkę wybrać się samochodem, co znacznie ułatwi i przede wszystkim umożliwi zwiedzenie oferowanych atrakcji.
Tę tematyczną wycieczkę warto rozpocząć od miasta powiatowego- Strzelina (A). Tam uwagę zwraca romański kościół św. Gotarda, wybudowany już w pierwszej połowie XII w. Początkowo istniała tutaj romańska rotunda zbudowana z granitu, z której do chwili obecnej zachowała się jedynie dolna część, stanowiąca fragment wieży. Wieża odznacza się skromnym portalem uskokowym z półkolistym tympanonem. Na początku XIV wieku zostało zburzone prezbiterium i wzniesione nowe - prostokątne dwuprzęsłowe, co spowodowało też nadbudowę dawnej nawy oraz zaadaptowanie jej na dzwonnicę kościelną. Podobną nawę na planie prostokąta dobudowano w XV w. ze strony południowej. Dziś kościół stanowi dwunawowe założenie, z dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo- żebrowym z kolistą wieżą w zachodniej części. Ciekawym elementem są zachowane na ścianach płyty nagrobne pochodzące z XVIII wieku oraz epitafia.
Drugim obiektem zasługującym na uwagę chociażby z uwagi na historię powiatu i jej związków z zakonem klarysek jest kościół poklasztorny pw. Podwyższenia Świętego Krzyża, pierwotnie ufundowany w 1296r. Świątynia podlegała przebudowie po wojnie trzydziestoletniej, a także odnowie po pożarze w 1706r. Po II wojnie światowej kościół, zniszczony w części zachodniej, został odbudowany w latach 1955-1956. Kościół zbudowano na planie krzyża łacińskiego, z transeptem, wydłużonym prezbiterium zakończonym trójbocznie. Ponadto posiada on małą wieżyczkę ze stożkowym hełmem znajdującą się na osi fasady zachodniej. Sklepienie we wnętrzu ma charakter sklepienia kolebkowego z lunetami. Dzisiejsze wyposażenie pochodzi z końca XVII, a zatem jest barokowe. Nieopodal kościoła znajduje się czworobok zabudowań klasztornych, które pomimo przebudów zachowały częściowo cechy późnego baroku. Jak w przypadku poprzedniej budowli, również tutaj znaleźć można epitafia wmurowane w ścianach kościoła.
Po zwiedzeniu strzelińskich obiektów sakralnych czas przenieść się do Prusów (B), kolejnej miejscowości, która może poszczycić się sakralną atrakcją. Kościół pw. Św. Wawrzyńca w Prusach to budowla gotycko-renesansowa, pierwotnie wzniesiona w XIII wieku., a następnie rozbudowywana (w 1612r. powiększona o nawę południową), restaurowana (XIX w.) i remontowana (1969r.). Kościół jest murowany, ma układ dwunawowy z wieżą w części zachodniej. Część północna budowli - prezbiterium na planie kwadratu, nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym z wczesnogotyckim portalem oraz nawą nakrytą dwuprzęsłowym sklepieniem gwiaździstym. We wnętrzu natomiast dominuje renesansowo-barokowe wyposażenie z XVII i XVIII w. Organy oraz ołtarz do kościoła przeniesiono z dawnej kaplicy renesansowego pałacu w Prusach.
Z Prusów warto pojechać do Żelowic (C). Tam zobaczyć można Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, który wzniesiono w latach 60. XIX wieku początkowo jako rodową kaplicę właścicieli wsi - hrabiowskiej rodziny von Stillfried. Ponieważ hrabia kolekcjonował płyty nagrobne przodków oraz innych krewnych, postanowił wybudować neogotycką, murowaną z cegły kaplicę, gdzie następnie umieszczone zostały eksponaty z m.in.: Bożygniewa, Imbramowic, Lutyni czy Prus. Kościół jest budowlą pięcionawową z wąskim prezbiterium, które zostało zakończone trójbocznie, a następnie nakryte dachami dwuspadowymi. Wnętrze kościoła zdobione jest cennymi płytami nagrobnymi.
Natomiast w Białym Kościele (D) obejrzeć można kościół Najświętszej Marii Panny. Pierwotnie jednonawowy, kamienny, wzniesiony w stylu romańskim w XIII w., dwukrotnie był on niszczony pożarami ( w 1643r. i 1768r.), a przebudowany w 1827r. Wieża przykościelna w czasie II wojny światowej stanowiła znakomity punkt obserwacyjny, natomiast sam kościół magazyn amunicji, co w rezultacie spowodowało wysadzenie obiektu w powietrze. Odbudowa nastąpiła dopiero w latach 1984-1994. Podobnie jak pozostałe budowle na obszarze powiatu, również ta może poszczycić się zachowanymi płytami nagrobnymi wewnątrz muru okalającego kościół, pochodzącymi z XVII i XVIII w.
Z Białego Kościoła niedaleko jest do Żeleźnika, gdzie zobaczyć można kościół filialny pw. Matki Bożej Szkaplerznej pochodzący z XIV w., przebudowany w XVIII w. Od XVI wieku kościół był ewangelicki, w latach 1701-1707 katolicki, by ponownie w okresie 1709-1945 stać się ewangelickim. Jest to budowla murowana, zbudowana z kamienia i cegły. Pomimo licznych przebudów, zwłaszcza w XVIII wieku, obiekt zachował relikty przeszłości w postaci wczesnogotyckiego portalu jak również bramki cmentarnej pochodzącej z XVII w. Można tu zobaczyć ewenement w skali regionu: drewniany malowany strop belkowy. Ponadto wnętrze zdobi trójkondygnacyjny ołtarz barokowy pochodzący z XVIII w. W środku kościoła uwagę zwraca także epitafium malowane olejem na tynku (z 1676r.) z portretem, czterema herbami oraz sceną ukrzyżowania.
Ostatnim punktem wycieczki jest drugie miasto powiatu- Wiązów. Tu uwagę zwraca kościół pw. Św. Mikołaja, który datuje się na 1285r. Obecny kształt tej budowli pochodzi z XV wieku, przebudowy dokonano w XVIII wieku, a prace restauratorskie miały miejsce jeszcze w latach 1914- 1917. Kościół jest budowlą murowaną, jednonawową z dwuprzęsłowym prezbiterium. Od strony zachodniej zlokalizowano wieżę.

II Dzień: W krainie kamienia- szlakiem kamieniołomów strzelińskich
Trasa obejmuje wycieczkę po wybranym fragmencie projektowanego szlaku kamieniołomów strzelińskich i z pewnością zaspokoi zainteresowania osób lubiących tematykę geologiczną jak i zaciekawionych, w jaki sposób wygląda wydobycie kamienia. Trasa zaczyna się od Strzelina (A), gdzie znajduje się kamieniołom granitu, położony na zboczach wzgórza Gołka. Jest ono największym wyrobiskiem tego kamienia nie tylko w Polsce, ale również w całej Europie. Głębokość głównej części wyrobiska wynosi 120 m, jego długość 650 m, natomiast szerokość 300m. Strzeliński kamień służył budowie wielu obiektów samego powiatu, dobrze znany jest również poza regionem. Obecnie funkcjonująca kopalnia granitu znajduje się w rękach prywatnych, niemniej jednak jej ogromna wartość historyczna dla regionu spowodowała, że podjęto działania mające na celu udostępnienie jej części dla turystów. Kolejnym atrakcyjnym miejscem jest wzniesienie Kryształowa Góra (B), (199 m n.p.m.) gdzie niegdyś wydobywano kwarcyty i łupki kwarcytowe, a przy okazji również naturalne kryształy górskie. Miejsce to stało się interesujące dla zbieraczy kamieni czy geologów, bo bez większego przygotowania możliwe tu było wykopanie kryształów znacznych rozmiarów. Jeszcze w XVIII wieku kryształy te oprawiono w złoto. Obecnie kamieniołom w Kryształowej Górze jest już nieczynny, natomiast w Jegłowej dalej wydobywa się łupki kwarcytowe.
Kierując się dalej do Przeworna (C) można podziwiać nieczynny kamieniołom wapieni. Wydobywany do XIV wieku ze względu na swój charakterystyczny wygląd nazwany był także marmurem z Przeworna. Na obszarze kamieniołomu odkryta został jaskinia, gdzie znaleziono wiele szczątków zwierząt oraz owadów, które żyły 20-10 milionów lat temu. Kolejnym obiektem tego rodzaju jest kamieniołom bazaltu w Dobroszowie (D), a urokliwe kamieniołomy w Gębczycach (E). Wokół miejscowości znajduje się sześć wyrobisk, w których zaniechano wydobycia wapieni już w XIX wieku. Nieopodal można zobaczyć dwa potężne piece służące wypalaniu wydobytego surowca- wapienniki. Jest to niewątpliwe unikalny przykład architektury przemysłowej. Ponadto są to miejsca występowania pomarańczowych granatów, które mają znaczenie jubilerskie. Wyrobiska są aktualnie wyjątkową atrakcją dla nurków. Zostały one bowiem zalane, a pod wodą można podziwiać niezwykłe, białe kamienne ściany, pozostałości po kopalni granitu w postaci np. wagoników. Ponadto 28 m pod powierzchnią wody znajduje się symboliczny cmentarz poświęcony pamięci grotołazów. Wycieczkę po strzelińskich kamieniołomach można zakończyć w kopalni grafitu w Nowolesiu (F). Ta wycieczka o charakterze objazdowym pozwala na poznanie różnego rodzaju wyrobisk i ich różnic ze względu na wydobywany materiał skalny.

III Dzień: Historycznym Szlakiem Strzelina
Punkt rozpoczęcia spaceru po mieście to dworzec PKS, z którego najlepiej kierować się ku centrum ulicą Bolka I Świdnickiego. Nazwa ulicy upamiętnia władcę księstwa świdnickiego, który nadał Strzelinowi prawa miejskie. Po dojściu do ronda widać mały skwer, na którym znajduje się popiersie urodzonego w Strzelinie noblisty Paula Ehrlicha (B). Z zawodu biolog i bakteriolog, uważany jest za jednego z twórców współczesnej chemioterapii. W roku 1908 został nagrodzony nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny, co było uhonorowaniem jego pracy na temat immunologii. Pomnik odsłonięto w 150 rocznicę urodzin Ehrlicha, 1 maja 2004 roku. Uroczystość była również integralną częścią obchodów wejścia Polski do Unii Europejskiej i uczestniczyli w niej także zaproszeni przedwojenni mieszkańcy Strzelina.
Na rondzie należy skręcić w ulicę Kościuszki, która jest jedną z brukowanych ulic miasta. Na pierwszym skrzyżowaniu (z ulicą Rybną i Pocztową) można zauważyć charakterystyczny wzór ułożony na nawierzchni. Jest to oddanie położenia jednej z nieistniejących już bram miejskich, czyli Bramy Ziębickiej (C). Była ona jedną z trzech bram miejskich, wchodzących w skład fortyfikacji Strzelina i otwarta była na zachód. Została zbudowana w średniowieczu, a następnie rozbudowana w 1568 roku, kiedy to dobudowano do niej wieżę. Na początku XIX wieku uległa rozbiórce, a na jej pozostałości natrafiono w 2001.
Skręcając w ulicę Pocztową zwiedzający ujrzy neogotycki budynek poczty (D), który pochodzi z końca XIX wieku. Jest to okazała, murowana budowla wzniesiona z cegły zwykłej i glazurowanej o dwóch skrzydłach i dwóch kondygnacjach. Wejście umieszczone jest w pseudo-ryzalicie, czyli płaskim, narożnym występie z lica elewacji, fasada zaś ozdobiona jest medalionami z symbolami pocztowymi (trąbka pocztyliona, telegraf).
Kierując się dalej ulicą Pocztową i przez ul. Jana Pawła II zwiedzający wchodzi w ulicę Staszica. Po chwili mija wejście w ulicę Michała Archanioła, gdzie widzi kościół św. Gotarda, którego zwiedzanie miało miejsce pierwszego dnia wycieczki. Idąc dalej warto wejść w ulicę Kościelną, przy której widoczne są ruiny browaru (E)orazBaszta Prochowa (F). Browar składał się z trzech budynków postawionych w latach: 1880, 1911 i 1915. Od zakończenia II wojny światowej budynek stoi w stanie ruiny. Baszta Prochowa jest jedyną zachowaną w Strzelinie wież obronnych (pozostałe trzy, które uległy zniszczeniu to Garncarska, Piekarska i Katowska). Została wzniesiona w XV wieku (górna część została dobudowana w XVI wieku) a o jej obronnym przeznaczeniu przypominają widoczne do dziś otwory strzelnicze. Wysoka na 15 metrów z wyjątkowo grubymi murami (ponad 1m), od połowy XIX wieku była ona wieżą widokową.
Po skręceniu w lewo i zejściu z ulicy Kościelnej turysta znajdzie się na ulicy Brzegowej, przy którym siedzibę swoją ma obecnie Strzeliński Dom Kultury oraz galeria "Skalna", organizująca wystawy sztuki. To kolejny zabytek Strzelina pochodzący z czasów średniowiecznych. Gotycka budowla dawniej służyła jako kaplica szpitalna św. Jerzego (G)
i wzniesiona została w XIV wieku. W XVI wieku kaplica została dwukrotnie odbudowana na rozkaz tego samego władcy - Jerzego II brzeskiego. Właśnie z tego powodu budynek nosi imię patrona władcy. W 1945 roku kaplica jak i przyległy do niej szpital były zrujnowane. Decyzję o odbudowie kaplicy podjęto na przełomie lat 70. i 80. minionego stulecia.
Idąc ulicą Brzegową a następnie Młynarską dojdzie się do jednej z głównych ulic Strzelina - Wojska Polskiego. Skręcając następnie w Rybną a z niej w ulicę Książąt Brzeskich odwiedzający stanie przed jednym z najokazalszych budynków strzelińskich, który obecnie jest siedzibą banku WBK. Budynek wzniesiony został w połowie XIX wieku jako willa mieszkalna lekarza Augusta Pietrulli (H) Budowla prezentuje styl neogotycki i wykonana została z cegły glazurowanej i klinkierowej.
Zaraz przy willi dr Pietrulli stoi kościół Podwyższenia Św. Krzyża, a za nim dawny Dom Książąt Brzeskich (I), powstały na przełomie XVI i XVII wieku jako kwatera księcia brzesko-legnickiego Joachima Fryderyka. W roku 1675 budynek przeszedł na własność państwa i stał się urzędem. Chociaż obecnie znajduje się w złym stanie, to warto pamiętać, ze ongiś był świadkiem historycznych zdarzeń: to tu w roku 1813 spotkali się car Aleksander I i król Prus Fryderyk Wilhelm III, by ustalać szczegóły kontynuacji wojny z Napoleonem.
Z Domu Książąt Brzeskich należy skierować się prosto na strzeliński rynek (J), który ucierpiał w znaczącym stopniu podczas działań wojennych w trakcie II wojny światowej. Z dawnej zabudowy miejskiej ocalały tylko dwa budynki, reszta zaś została wzniesiona pospiesznie jako budynki mieszkalne mające służyć napływającej tu po 1945 roku ludności. Plac jest jednak jednym z największych średniowiecznych rynków tego typu, a od kilku lat władze miasta starają się o systematyczne podnoszenie jego atrakcyjności. Do elementów wartych zobaczenia na pewno zalicza się granitowy stół sędziowski (K), przy którym odbywało się kiedyś publiczne odczytywanie wyroków. Na Dolnym Śląsku zachowały się tylko dwa takie stoły: ten pochodzi z XV wieku, a w 1740 roku został poddany renowacji. Przy wieży ratuszowej znajduje się również pomnik Strzelca (L), który ustawiony został na szczycie zabytkowej fontanny. Sama wieża ratuszowa (Ł) jest upamiętnieniem zniszczonego budynku ratusza, który został zbudowany w XIV wieku. Dwa wieki później spłonął on podczas pożaru miasta a jego odbudowa w 1564 roku nadała mu renesansowy charakter. W 1619 roku fragment wieży ratuszowej znów uległ spaleniu, a na początku XVIII wieku podobny los spotkał dużą część budynku. W XIX wieku ratusz został całkowicie przebudowany w następstwie uderzenia pioruna. Przez wiele lat po zakończeniu drugiej wojny światowej pozostałości ratusza istniał jako trwała ruina. W roku 2004 podjęto się jej ratowania, najpierw poprzez zabezpieczenie przed dalszym niszczeniem, następnie zaś - odbudowę. Wieża ratuszowa obecnie mierzy 70 metrów i jest nieodpłatnie udostępniana zwiedzającym. Z tarasu widokowego rozciąga się widok na miasto i Wzgórza Strzelińskie, w środku zainstalowano także trwałą ekspozycję minerałów które w dużej mierze pochodzą ze Strzelina i okolic. Rynek strzeliński jest ostatnim punktem wycieczki.

W opracowaniu wykorzystano materiały pochodzące z następujących źródeł:
Rozenek Piotr, Ulice dawnego Strzelina, Kwidzyn 2014.
http://www.dokumentyslaska.pl/epitafia/powiat strzelin.html (data dostępu: 8-9.12.2014r.)
http://dolnoslaskie.fotopolska.eu/Prusy/b20580,Kosciol_sw_Wawrzynca.html (data dostępu: 8-9.12.2014r.)
http://www.szlakikulturowe.dolnyslask.pl/o-szlakach/szlak-dolnoslaskich-zamkow-i-palacow/opis-atrakcji-towarzyszacych/wiazow-kosciol-pw-sw-mikolaja/ (data dostępu: 8-9.12.2014r.)
http://ips.powiatstrzelinski.pl/pl/Strzelinski-Szlak-Kamieniolomow.html (data dostępu: 8-9.12.2014r.)
 

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2021


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij