Główna :  Dla autorów :  Archiwum :  Publikacje :  turystykakulturowa.ORG

 

Data wydania 14 sierpnia 2015, redaktor prowadzący numeru: Karolina Buczkowska

Numer 8/2015 (sierpień 2015)

 

Historia

 

Armin Mikos v. Rohrscheidt

Romantische Strasse (Szlak Romantyczny) - geneza i rozwój systemu

Autorzy koncepcji, jej kontekst i pierwsze działania
O wirtualnej postaci Szlaku Romantycznego można mówić już od roku 1901, kiedy to na mapach pojawiła się nazwa "Niemiecka Trasa Turystyczna Nr1" ("Deutscher Reiseweg Nr 1"), pokrywająca się mniej więcej z późniejszym przebiegiem przestrzennym samochodowej trasy systemu. Nigdy jednak nie wyszła ona poza ramy czysto teoretycznej propozycji. Sytuacja zmieniła się po ostatniej wojnie. Po serii kilkunastu rozmów w niewielkiej grupie ludzi w roku 1950 został utworzony szlak realny, to jest wyznaczony w terenie i faktycznie proponowany turystom w zbiorczej ofercie, w postaci przestrzennej podobnej do dzisiejszej. Tym samym Szlak Romantyczny jest najstarszym tematycznym szlakiem kulturowym na terenie Niemiec. Nową, tematyzowaną ideę "Trasy Nr 1" zarysował i zaprezentował jako pierwszy dr Ludwig Wegele, lokalny polityk z Augsburga (późniejszy m.in. długoletni nadburmistrz miasta) i aktywny współtwórca życia kulturalnego. On też był inicjatorem powołania w Augsburgu tzw. Arbeitsgemeinschaft (polski odpowiednik to "grupa robocza" albo "grupa działania") "Romantische Strasse", którą po indywidualnych konsultacjach z przyszłymi partnerami trwających przez drugą połowę 1949 roku zwołał po raz pierwszy do Augsburga na dzień 10 stycznia 1950. Wegele przewodniczył tej grupie aż do swojej śmierci w roku 1975.
W planowaniu i odbudowywaniu oferty turystycznej w zubożałych i zrujnowanych Niemczech lat powojennych liczono głównie na turystów amerykańskich, przyciąganych tu świadectwami znacznie dłuższej niż ich własna historii, która w wielu przypadkach była także historią ich przodków. Dlatego niebagatelne znaczenie miało położenie wszystkich punktów wyznaczanego szlaku w byłej (do 1949) amerykańskiej strefie okupacyjnej. Za ważną grupę adresatów oferty uznano (jak się okazało - słusznie) amerykańskich żołnierzy, którzy po paroletnim zazwyczaj okresie stacjonowania tutaj, zachęceni kierowanym do nich programem zorganizowanej podróży powracaliby z rodzinami już jako turyści, by jeszcze raz odwiedzić poznane w trakcie służby piękne miejsca. Dla wszystkich miast na szlaku, zarówno tych dużych i rozpoznawalnych, lecz mocno zniszczonych przez wojenne bombardowania dywanowe, jak i tych mniej znanych, ale za to posiadających dobrze zachowaną historyczną substancję i liczne fascynujące "miejskie opowieści" turystyka miała stać się kolejną szansą na gospodarcze ożywienie i wzrost poziomu zatrudnienia. Dodatkowymi atutami było położenie początkowego (Würzburg) i końcowego (Füssen) punktu trasy szlaku w pobliżu dwóch największych uruchomionych właśnie portów lotniczych Niemiec Zachodnich, odpowiednio: Frankfurtu nad Menem i Monachium. Tworzyło to dogodne warunki dla organizowania grupowych wycieczek autokarowych z przylotem do jednego i powrotem z drugiego z wymienionych lotnisk. Od początku głównymi magnesami szlaku były rozpoznawalne ze względu na swoją historię miasta Augsburg i Würzburg oraz posiadające liczne zabytki i nietknięte zniszczeniami wojny Rothenburg i Füssen. Zaproszeni do augsburskiej grupy roboczej zostali dyrektorzy miejskich urzędów ds. turystyki (Verkehrsamt) z tych czterech miast oraz urzędnicy odpowiedzialni za turystykę w pozostałych miejscowościach planowanego szlaku. Oni to - natychmiast rozpoznając w opracowanej przez Wegelego wstępnej koncepcji wielką szansę dla swoich miejscowości - od początku wnieśli do powstającego szlaku nie tylko entuzjazm i idealistyczne zaangażowanie bez osobistych oczekiwań, ale i fachową wiedzę praktyków zorganizowanej turystyki.

Idea i tematyzacja
Nadrzędnym celem szlaku, deklarowanym przez założycieli w oficjalnych wystąpieniach i pierwszych dokumentach jako rodzaj jego misji, było przywrócenie powszechnej świadomości za pomocą konfrontacji w ramach turystyki zapomnianej wtedy historii "innych" Niemiec, tych sprzed rewolucji przemysłowej i gwałtownych przemian politycznych XIX wieku oraz dwóch wojen światowych XX wieku; Niemiec będących raczej pojęciem geograficznym i kulturowym niż politycznym. A jest to w znacznej mierze przeszłość wielu dziesiątek większych i całkiem małych samodzielnych miast Rzeszy (Reichsstädte). Te organizmy powstawały i funkcjonowały od średniowiecza i w całym okresie nowożytnym, a więc od mniej więcej połowy XII wieku do końca XVIII wieku. Charakteryzowała je wielka kulturowa różnorodność wynikająca tak ze specyfiki regionu oraz uwarunkowań lokalizacji i miejscowych zasobów, jak i z pierwotnej struktury własnościowej w mieście i okolicy, a także pełna zwrotów gospodarczych i przesileń politycznych historia. Te i liczne inne czynniki (na przykład kwestia Reformacji i jej religijnych oraz politycznych i społecznych skutków dla miast i ich mieszkańców) współtworzyły i napędzały przez wieki dynamiczne procesy i wzajemne relacje, z których stopniowo wyrosło bogate i bardzo niejednorodne dziedzictwo. Wyraża się ono zarówno w sferze materialnej (jak świadectwa rozmaitych stylów budowania w poszczególnych miastach, rezydencje dawnych władców, bankierów i hierarchów oraz świątynie i znajdujące się w jednych i drugich wybitne dzieła sztuki, historyczne fortyfikacje miejskie, czy unikatowe budowle), w zakorzenionych w dawnej samodzielności i nadal działających rozlicznych instytucjach kulturalnych i społecznych, w samoświadomości dzisiejszych mieszkańców podtrzymujących tradycje, w mających średniowieczne lub nowożytne korzenie imprezach kulturalnych z masowym udziałem mieszkańców, które nawiązują do wydarzeń o znaczeniu w skali europejskiej, krajowej, regionalnej lub "tylko" do własnej miejskiej "mikro-historii", w biografiach wybitnych mieszkańców, w sztuce kulinarnej i codziennej gastronomii, a także w nadal wszechobecnych subregionalnych i lokalnych dialektach. Już przed połową XIX wieku świadomość tego dziedzictwa współtworzyła w rodzącej się masowej turystyce romantyczny image średniowiecznych Niemiec. Jednak w przeciwieństwie do naturalnej (wodnej i historycznie wykorzystywanej) trasy środkowego Renu z jej atutami zachowanych zamków, i katedr, szachulcowych miasteczek i kultury uprawy wina - historia i dziedzictwo miast Rzeszy nie były do tej pory powiązane za pomocą jednolitej turystycznej propozycji. Odpowiedzią na ten brak, przygotowaną i zrealizowana w warunkach powojennej odbudowy kraju był właśnie Szlak Romantyczny. Należy więc uznać, że jego deklarowany profil tematyczny, konsekwentnie podtrzymywany i realizowany tak za pomocą oznaczenia tras i obiektów, jak i w poszczególnych ofertach dla turystów to dziedzictwo kulturowe dawnych miast Rzeszy naniegdyś zróżnicowanym politycznie obszarze dolnej i środkowej Frankonii oraz wschodniej Szwabii. Natomiast pierwotnym celem praktycznym, który postawili sobie twórcy Szlaku Romantycznego było wykorzystanie zachowanego w dużej części (pomimo zniszczeń z lat 1944 i 1945) materialnego dziedzictwa tych miast, w tym głównie zabytków w ramach przyjazdowej i krajowej turystyki poznawczej (dziś należałoby ją określić jako kulturowa). Zatem turystami, na których potrzeby i zainteresowania świadomie był przykrajany szlak, byli z jednej strony zwolennicy najbardziej wówczas masowej i do dziś bardzo popularnej formy turystyki kulturowej, jaka jest turystyka miejska, z drugiej - uczestnicy bardziej elitarnej turystyki dziedzictwa kulturowego.

Proces tworzenia szlaku: realizacja oferty dla turystyki zorganizowanej i indywidualnej
Na początku tworzony szlak nie przybrał postaci formalnego stowarzyszenia. Było to jednomyślną decyzją gremium współpracujących dyrektorów, która wynikała nie tylko z podzielanego przez nich od początku zrozumienia jego idei i celów, ale również z kontekstu ówczesnych Niemiec w odbudowie, kiedy nie można było liczyć na pomoc ze strony państwa, zaangażowanie pozarządowych organizacji turystycznych (których nie było) ani wsparcie prywatnych podmiotów komercyjnych. Organizację szlaku zbudowano na naturalnej wspólnocie interesów poszczególnych miast reprezentowanych przez ich przedstawicieli. Oferta systemu była przez pierwsze dziesięciolecia kształtowana w takim właśnie kilkunastoosobowym gronie pasjonatów, jednocześnie specjalistów, a do tego osób urzędowo umocowanych do podejmowania decyzji. Powstawała i była modyfikowana na drodze stałej wymiany informacji, stanowisk i poglądów w ramach regularnych spotkań tego gremium, w atmosferze wzajemnego respektu, w razie potrzeby na drodze stopniowo "docieranego" kompromisu. Od początku, czyli już w roku 1950, zauważono przy tym szansę, jaką - obok grup organizowanych przez niemieckie i zagraniczne biura podróży - może być dla szlaku ruch indywidualnych turystów. W sytuacji braku środków na szerzej zakrojony marketing (i nieistnienia wielu jego narzędzi wykorzystywanych współcześnie) grupa koordynująca działania na rzecz szlaku dbała o zamieszczanie informacji o trasie i zaznaczanie jej przebiegu w wydawanych atlasach, mapach i pojawiających się z czasem coraz liczniej przewodnikach dla zmotoryzowanych turystów. Przez osobiste kontakty członków grupy roboczej (z których kilku jednocześnie było aktywnymi dziennikarzami) zarówno w Niemczech, jak i w USA regularnie pojawiały się prasowe reportaże o szlaku i jego atrakcjach, corocznie też zapraszano amerykańskich dziennikarzy do wybranych miejsc na trasie, organizując im zwiedzanie pod warunkiem opisu w ich czasopismach. Przypuszcza się, że to właśnie dzięki tym podróżom medialnym szlak od samego początku uzyskał wysoką popularność w USA i już przed końcem lat 50-tych to właśnie Amerykanie stanowili bardzo znaczny odsetek gości - byli oni wówczas w przestrzeni szlaku zdecydowanie liczniejsi niż wszystkie inne nacje razem wzięte.
O indywidualnych i nie zmotoryzowanych turystów organizatorzy szlaku zadbali także od samego początku. Po intensywnych rozmowach, ale już półtora miesiąca od otwarcia szlaku, z wydatną pomocą wydziału okręgowej dyrekcji kolei w Augsburgu odpowiedzialnego za komunikację autobusową wyznaczono trasę regularnej linii autobusowej Würzburg - Füssen zbieżną z przebiegiem szlaku i wprowadzono regularne kursy na tej linii. Odbywają się one do dziś. W międzyczasie (w roku 1962) obsługująca je firma-córka Niemieckich Kolei została wraz z nimi skomercjalizowana, a w roku 2008 sprzedana, jednak jako przedsiębiorstwo turystyczne (Touring Tours & Travel) nadal obsługuje nadal szlak we współpracy z jego koordynatorem, a jej własne, oznaczone nazwą szlaku przystanki są zlokalizowane w bezpośredniej bliskości głównych atrakcji turystycznych. Autokary obsługujące Szlak Romantyczny nieprzerwanie od 65 lat wyruszają z portu lotniczego we Frankfurcie n. M. i z Füssen od przełomu marca i kwietnia do końca października, aktualnie pod nazwą Romantic Road Coach. Przez usługę przewozu od punktu do punktu stanowią one nadal kręgosłup rozlicznych indywidualnych pakietów w ramach szlaku.
Za oficjalny początek funkcjonowania szlaku należy uznać dzień 4 maja 1950, w którym wystartowała pięciodniowa podróż medialna zorganizowana dla 12 dziennikarzy i autorów przewodników turystycznych. Z kolei już 19 czerwca tego roku ruszyła linia autokarowa wzdłuż Szlaku Romantycznego. Od 22 maja 1951 w czterech miejscach tej linii: na dworcach w Rothenburgu, Feuchtwangen, Nördlingen i Augsburgu zorganizowano punkty przesiadkowe z pociągów na autokary szlaku i skoordynowano rozkłady jazdy wybranych pociągów z rozkładami kursów "szlakowych" autokarów, co umożliwiło włączanie się indywidualnych turystów do zwiedzania szlaku w tych miejscach, a nie tylko uczestnictwo w pełnym programie od początku do końca trasy. Siedzibą grupy roboczej kierującej od początku rozwojem szlaku, stał się Augsburg, nie tylko jako miasto inicjatora szlaku, ale i jako miejscowość położona centralnie na właśnie planowanej i oznaczanej trasie i wreszcie miejsce, w którym funkcjonowała odpowiedzialna za autokary i pociągi na trasie okręgowa dyrekcja kolei. Od samego początku określono też przebieg trasy samochodowej (autokarowej) szlaku, który do dziś utrzymał się w swoim zasadniczym kształcie: od Würzburga w Dolnej Frankonii, przez Rothenburg we Frankonii Środkowej i Augsburg w bawarskiej Szwabii, po Füssen w Alpach bawarskich, na granicy z Austrią. W około 60% swej ówczesnej długości (około 200 z 340 km) szlak ten opierał się na starożytnym trakcie handlowym Via Claudia Augusta, założonym przez Rzymian już na początku naszej ery (około roku 47 po Chr.), który prowadził od Italii przez Alpy w okolicy Füssen do ówczesnej stolicy prowincji Recja: Augusta Vindelicum (Augsburg) i dalej aż do granicy imperium na Dunaju w dzisiejszym mieście Donauwörth.

Pół wieku nieformalnej współpracy (1950-2004)
Uczestnikami Szlaku Romantycznego są od początku w znakomitej większości miasta i kilka gmin na terenie landu Freistaat Bayern (Bawarii) - w roku 1950 było ich 21, prócz nich trasa objęła także sześć małych miasteczek leżących w przygranicznym obszarze Badenii-Wirtembergii (Wertheim, Tauberbischofsheim, Bad Mergentheim, Weikersheim, Lauda-Königshofen i Creglingen), których historia po części jest silnie związana z miastami po bawarskiej stronie, jak np. z powodu dawnej przynależności do biskupstwa Würzburg i wchodzenia w skład państwa biskupiego.
Augsburg pozostał przez pierwszych 35 lat miejscem spotkań grupy działania koordynującej strategię i ofertę szlaku, a tym samym także stamtąd podejmowano działania organizacyjne i inne zarządcze w stosunku do szlaku wykonywane jednak w nieformalnym porozumieniu członków grupy, czyli przedstawicieli samorządów. Nieoficjalną lecz stałą "siedzibą" szlaku było wtedy najpierw biuro stowarzyszenia komunikacji (Verkehrsverein), a potem departament urzędu tego miasta odpowiedzialny za turystykę i promocję.
Przez niemal 60 lat, bo aż do roku 2009 przestrzeń szlaku i jego miejscowości pozostawały bez zmian. W tym okresie długość podstawowej trasy samochodowej wzrosła z 340 do 360 kilometrów. Stało się to w rezultacie niewielkich modyfikacji trasy drogowej związanych z pojawianiem się na niektórych odcinkach drogowych obwodnic, wyprowadzających ruch samochodowy z miast. Zarządzający szlakiem konsekwentnie rezygnowali z nowych odcinków, jeśli umniejszały one możliwość kontaktu turystów z historycznie powstałymi krajobrazami kulturowymi lub uniemożliwiały dotarcie w bezpośrednią bliskość obiektów stanowiących główne atrakcje systemu.
W roku 1985 biuro Szlaku Romantycznego przeniesiono z Augsburga (stolicy Szwabii Bawarskiej) do Dinkelsbühl w Środkowej Frankonii, gdzie przez następnych 15 lat funkcjonowało ono w ramach miejscowego referatu ds. turystyki. Z kolei od 1 stycznia 2001 biuro zostało oddzielone od urzędu miasta, na mocy porozumienia miast-uczestników grupy działania Romantische Straße otrzymało odrębny skromny budżet, osobną siedzibę i jako swoje jedyne zadanie przejęło jego koordynację. Wśród przyczyn tej zmiany była zarówno świadomość potrzeby profesjonalizacji zarządzania szlakiem już nie tylko jako otwartym systemem, lecz pełnowartościowym produktem turystycznym, ale także chęć uniezależnienia tego produktu od potrzeb czy preferencji konkretnego samorządu, który przez związki służbowe mógł zabiegać o rozwiązania i programy bardziej korzystne ze swojego punktu widzenia.

Stowarzyszenie: trwałość i elastyczność w jednym
Ważnym momentem w historii szlaku była zmiana organizacyjna, dokonana z dniem 1 stycznia 2005, kiedy to nieformalną dotychczas w sensie prawnym grupę działania "Touristik-Arbeitsgemeinschaft Romantische Straße" przekształcono (zachowując jej starą nazwę) w Stowarzyszenie Prawa Cywilnego. Jego formalnymi członkami zostały wszystkie (wówczas 27) gminy miejskie współpracujące w dotychczasowej formule Szlaku Romantycznego i tym samym tworzące jego przestrzeń. W statucie nowego stowarzyszania określono przebieg szlaku za pomocą wymienienia (par. 2, punkt 3) wszystkich miejscowości w kolejności, w jakiej są zlokalizowane na trasie szlaku od północy do południa. Tym samym z jednej strony formalnie zamknięto przestrzeń szlaku (a więc zagwarantowano jej ochronę przed samowolnymi "rozszerzeniami" z inicjatywy innych gmin lub komercyjnych podmiotów, z drugiej - pozostawiono samemu Stowarzyszeniu i zarządcy szlaku możliwość dokonywania koniecznych zmian w przebiegu trasy pomiędzy poszczególnymi miejscowościami oraz powoływania tras alternatywnych, jak na przykład trasy rowerowej i pieszej, bez konieczności wprowadzania zmian do statutu, co okazało się bardzo przydatne.
W rezultacie dwóch ważnych zmian w przebiegu szlaku długość jego podstawowej trasy samochodowej między rokiem 2009 a 2015 wzrosła z 360 do 410 kilometrów. Od momentu powołania stowarzyszenia dla zarządzania szlakiem zmiany w jego przestrzennej strukturze zasadniczo nie dotyczyły miejscowości: wyjątkiem okazało się włączenie do szlaku historycznego miasteczka Rain między Donauwörth i Augsburgiem w roku 2009. Było to rezultatem przeniesienia trasy szlaku na drogi lokalne (przebiegające m.in. przez miasteczko) po przekształceniu dotychczasowego odcinka trasy w drogę szybkiego ruchu, zbudowaniu obwodnic jednego z miast i dodatkowym ograniczeniu widoczności przez antyhałasowe ekrany. Ponieważ położone na nowej trasie Rain spełniało kryteria tematyczne szlaku i złożyło wniosek akcesyjny do stowarzyszenia, zostało doń przyjęte jako 28. członek. Dwie największe z dotychczasowych zmian zostały dokonane w latach 2011 i 2012. Pierwsza z nich dotyczyła zmiany przebiegu trasy samochodowej na 37-kilometrowym odcinku Hofenfurch- Landsberg am Lech, co uznano za konieczne na skutek zakończonej właśnie rozbudowy trasy federalnej B-17 do poziomu wielopasmowej drogi szybkiego ruchu. Trasę szlaku na tym odcinku przeniesiono na drogi lokalne, przebiegające nie tylko przez miasta (jak sam Landsberg, omijany przez nową drogę) ale i przez małe miejscowości i umożliwiające kontakt z ich krajobrazem kulturowym. Druga zmiana była podyktowana podobnymi potrzebami i dotyczyła odcinka szlaku między miastami Nördlingen i Donauwörth. Takie dokonywane w zależności od potrzeb zmiany można uznać za świadectwo świadomości potrzeb turystyki kulturowej ze strony zarządców i podmiotów członkowskich szlaku (gmin) oraz ich stałej dbałości o kontakt turysty w dziedzictwem kulturowym, który w przypadku szlaku tematycznego zawsze ma pierwszeństwo przed tempem i wygoda podróżowania.
Od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku funkcjonowały oznaczone symbolem szlaku odcinki tras rowerowych między poszczególnymi miastami. Aktualna trasa rowerowa szlaku, której przebieg ustalono ostatecznie w roku 2002 ma 460 km długości. Nie przebiega ona paralelnie do trasy samochodowej, lecz wzdłuż bocznych dróg, przystosowanych do wygodnej jazdy leśnych traktów, wzdłuż malowniczych odcinków dolin rzecznych (w tym Menu, Dunaju i Lecha) oraz przez małe wioski, których mieszkańcy dzięki temu także mogą świadczyć usługi dla turystów. Specyfiką rowerowej trasy Szlaku Romantycznego jest jej zupełnie inna skala wymagań w zależności od kierunku zwiedzania. Wynika to z faktu różnicy wysokości bezwzględnej miedzy punktem początkowym a końcowym Jest to aż 600 metrów, które rowerzysta jadący od Würzburga do Füssen pokonuje wznosząc się stopniowo od dołu pod górę, a w odwrotnym kierunku - zjeżdżając w dół. Trasa rowerowa jest zaopatrzona w satelitarny system nawigacyjny, możliwy do ściągnięcia na własny nośnik użytkownika z portalu szlaku.
Z kolei w roku 2006 po wyznakowaniu, zabezpieczeniu ścieżek oraz zaopatrzeniu ich w podstawową infrastrukturę służącą wypoczynkowi otwarto z kolei trasę pieszą Szlaku Romantycznego. Przebiega ona między innymi grzbietami europejskiego działu wodnego zlewisk Atlantyku (wraz z Morzem Północnym) i Morza Czarnego, i we wszystkich poszczególnych odcinkach łączy kolejne miasta szlaku. Liczy ona łącznie około 480 kilometrów. Wyznaczenie obu tras alternatywnych jest jednym z największych projektów ostatnich kilkunastu lat w ramach Szlaku Romantycznego i ma za zadanie zachęcić do jego zwiedzania także rosnącą grupę turystów, łączących aktywność fizyczną oraz konfrontację z dziedzictwem kulturowym. W roku 2013 wprowadzono system aplikacji informacyjnych wzdłuż szlaku, bazujący na kodach QR.W ten sposób najstarszy niemiecki szlak kulturowy dba o zapewnienie sobie przyszłości.
W ostatnich latach stworzono także ofertę pod nazwą Romantische Schiene (Romantyczna szyna), w ramach której na niewielkiej części szlaku (Nördlingen - Dinkelsbühl - Feuchtwangen i dalej do miejscowości Dombühl) funkcjonują pakiety, których jedną z głównych atrakcji jest przejazd pociągiem retro pomiędzy trzeba miastami szlaku. Jednak ze względu na ograniczony zasięg tej propozycji należy ją uznać raczej za pakiet (ponad)lokalny niż za kolejną alternatywną trasę szlaku.

Szlak Romantyczny dziś
Struktura prawna systemu. Na dzień dzisiejszy (28 lipca 2015 roku) podmiotem zarządzającym szlakiem jest Gesellschaft Bürgerlichen Rechts Touristik Arbeitsgemeinschaft Romantische Straße (Stowarzyszenie Prawa Cywilnego Grupa Działania Szlak Romantyczny), w skład którego wchodzi 28 lokalnych samorządów miast formalnie zaliczonych do szlaku, leżących na jego oficjalnie ustalonej i zatwierdzonej trasie oraz będących celami aktywności turystycznych organizowanych w ramach systemu. Jako członkowie szlaku i stowarzyszenia (Gesellschafter) gminy są reprezentowane na walnym zebraniu (Mitgliederversammlung) przez burmistrzów lub ich delegatów. Dodatkowo istnieje grupa "partnerów wspierających" (fördernde Partner), którymi mogą być zarówno instytucje, jak organizacje oraz podmioty komercyjne. Na liście dzisiejszych partnerów wspierających szlaku są podmioty, które w polskiej nomenklaturze najczęściej określane są także jako partnerzy szlaku (uczestnicy jego oferty) albo jako jego interesariusze - jest to m.in. kilka muzeów, paru lokalnych touroperatorów oraz kilka hoteli. Ponadto wyróżniona została grupa partnerów doradzających (beratende Partner), którymi mogą być federalne, landowe lub lokalne organizacje turystyczne oraz podmioty zajmujące się marketingiem turystycznym. W zamyśle twórców statutu są to te, które w swojej działalności współpracują ze szlakiem na przykład w zakresie promocji lub konsultują jego ofertę.

Koordynator i zakres koordynacji
Na co dzień prace zarządcze koordynuje powołane i kontrolowane przez stowarzyszenie Biuro Szlaku Romantycznego (Geschäftstelle), zlokalizowane w mieście Dinkelsbühl, którego aktualnym dyrektorem jest Jürgen Wünschenmeyer. Pracownicy tego biura (dwie osoby na pełnym etacie plus okresowe wsparcie na czas sezonu) zajmują się aktualizacją informacji turystycznych dotyczących szlaku, przygotowywaniem, aktualizacją i publikacją oraz dystrybucją materiałów papierowych i elektronicznych, prowadzą portal internetowy szlaku w jego rozlicznych wersjach językowych, przygotowywane i wydawane materiały elektroniczne i papierowe, prowadzą monitoring przebiegu tras i oznakowania szlaku (zgłaszając do poszczególnych członków m.in. konieczność uzupełnienia oznakowania), realizują promocję systemu wraz z regularnym uczestnictwem w targach turystycznych (ten element wydatnie wspiera Niemiecka Centrala Turystyki w systemie subwencji). Bieżące zapytania turystyczne są obsługiwane w systemie dualnym: prośby o informacje obsługuje samo biuro szlaku (jego koordynator), zestawiając i wysyłając na żądanie komplet aktualnych materiałów, natomiast zapytania o usługi są na bieżąco przekierowywane. W przypadku pakietów grupowych i indywidualnych (w tej liczbie pełnych wycieczek) ich adresatem i realizatorem jest stały partner szlaku, komercyjny touroperator Touring Tours & Travel, w przypadku zapytań o usługi lokalne (jak noclegi, uczestnictwo w mikroeventach muzealnych czy przewodnictwo) - biuro kieruje je do miejscowej informacji turystycznej, której zadaniem jest podjęcie kontaktu z pytającym lub zleceniodawcą i zagwarantowanie usługi przez jej wykonanie lub pośrednictwo z wykonawcą (jak hotelem lub przewodnikiem).

Finansowanie
Samo biuro koordynacyjne i wydatki bieżące związane z jego działaniem są finansowane ze składek członków (samorządów miast uczestniczących), przy czym ściśle ustalony algorytm składek dzieli miasta na cztery grupy. Zaliczenie do grupy i powiązana z nim wysokość corocznej składki na organizację i funkcjonowanie systemu następuje na podstawie kryterium liczby noclegów turystycznych w skali roku, pomocniczym kryterium jest wysokość potencjału turystyczno-kulturowego miasta w kontekście tematyki i strategii marketingowej szlaku (co stosowny dokument opisuje jako "znaczenie miasta w ramach szlaku", "współtworzenie image szlaku" oraz "stopień rozwoju infrastruktury turystyki", w tym jej infrastruktury co można określić inaczej jako. Miasta z grupy 1 (o najmniejszej liczbie noclegów i potencjale turystycznym), których jest 13, wpłacają corocznie 1350 euro, miasta z grupy 2 (z niewielką liczbą noclegów, jednak o dużym znaczeniu walorów dla szlaku) - 2750 euro (jest ich 10), trzy miasta z grupy 3 (z ponadprzeciętną liczbą noclegów i o dużym znaczeniu dla szlaku) - 5.560 euro i wreszcie tworzące grupę 4 dwa największe miasta, określone jako "dominujące w zakresie turystyki" (Augsburg i Würzburg) i notujące corocznie między 700 a 850 tysięcy noclegów turystycznych - po 9.500 Euro. Ponadto każdy z partnerów wspierających wpłaca stałą składkę roczną w wysokości 320 euro. Grupa partnerów doradzających nie jest obciążana wpłatami na rzecz systemu.

Pozycja systemu w ofercie turystyki kulturowej
Dzisiejszy Szlak Romantyczny pozostaje liderem wśród niemieckich szlaków tematycznych, zarówno jeśli chodzi o liczbę noclegów turystycznych w poszczególnych miejscowościach-uczestnikach systemu (ogółem 5.800 tys., w tym 1.275 tys. obcokrajowców w roku 2013) i związane z tym przychody gmin generowane przez turystykę oraz w podmiocie obsługującym (Touring), jak i o liczbę jednodniowych odwiedzających, zarejestrowanych w biletowanych obiektach szlaku: w roku 2014 wyniosła ona około 24 miliony osób. Po części szlak zawdzięcza to swoim głównym magnesom turystycznym, które i bez istnienia tego systemu osiągałyby niewiele mniejsze wyniki. I tak zamek Neuschwanstein znalazł się w minionym roku na 1 miejscu rankingu niemieckich atrakcji turystycznych, ustalanego na podstawie ocen samych turystów z całego świata. Wśród 100 pierwszych pozycji były jeszcze cztery inne obiekty szlaku: Rothenburg ob der Tauber jako całość (4. miejsce), kościół w Wies (24. miejsce) i rezydencja biskupia w Würzburgu (44. miejsce) - dwa ostatnie obiekty są na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Jednak kilka innych faktów podkreśla sukces szlaku jako całości z jednej strony, a z drugiej zachodzenie kluczowego dla linearnych systemów tematycznych tego rodzaju efektu synergii. Otóż także sam szlak znalazł się na tej samej liście: w roku 2013 na pozycji 21., a w roku 2014 na pozycji 14. Jest to najlepsze miejsce wśród uwzględnionych tam podobnych systemów, z dużą przewagą nad wszystkimi pozostałymi. Z drugiej strony statystyki noclegów turystycznych sporządzane dla kilkunastu mniejszych miejscowości na szlaku przez okres osiemnastu lat (1995-2013) wykazują trwały wzrost: przykładowo dla miasta Landsberg am Lech jest to zmiana ze 108 tysięcy w roku 1995 do 157 tys. w roku 2013, dla Feuchtwangen - odpowiednio z 33 tysięcy do 84 tysięcy, a dla malutkiego Creglingen - z 30 tysięcy do 47 tysięcy. W przypadku niedawno włączonego do szlaku Rain na przestrzeni tylko 4 lat między akcesem a ostatnim badaniem nastąpił wzrost z 27,5 tysięcy do 35 tysięcy, co najlepiej obrazuje wpływ szlaku. Potwierdza to trwałe oddziaływanie systemu wykazane w wyrywkowych badaniach z końca lat osiemdziesiątych, kiedy to na przykładzie niewielkiego i nie posiadającego szeroko znanych zabytków Donauwörth ustalono, że połowa z odwiedzających miasto turystów znalazła się tam w ramach zwiedzania Szlaku Romantycznego. Miarą sukcesu szlaku jest kopiowanie nie tylko jego idei, ale i nazwy: od kilkunastu lat funkcjonują trzy inne "szlaki romantyczne" eksploatujące krajobrazy kulturowe według sprawdzonej niemieckiej recepty: najpierw w Japonii (w roku 1982) a później także w Brazylii (2007) i w Korei Południowej (2009). Także popularność oferty szlaku wśród zagranicznych turystów daleko wykroczyła poza Amerykanów: dziś około trzech czwartych z nich pochodzi z Azji. Jest to m.in. skutkiem regularnej obecności zarządców systemu na tamtejszych targach turystycznych i wspieranej przez Niemiecką Centralę Turystyki szerokiej akcji promocyjnej, w tym organizacji licznych podróży medialnych. Jednym z decydujących czynników, które złożyły się na bezsprzeczny sukces szlaku jest potwierdzony badaniami fakt, że znakomita część odwiedzających jego przestrzeń turystów nie tylko jest zadowolona z oferty, ale stwierdza, że wyraźnie lub dalece przekroczyła ona ich oczekiwania, co owocuje szeptaną propagandą i pozyskiwaniem kolejnych gości. Trwałe powodzenie Szlaku Romantycznego utworzonego jako oferta wakacyjna już od końca lat osiemdziesiątych minionego wieku jest uważane za jeden z przekonujących przykładów, że także uczestnicy masowej turystyki akceptują powiązanie "urlopu z kulturą".

Wykorzystane źrodła:
Beitrags- und Entgeltordnung der GBR Touristik-Arbeitsgemeinschaft Romantische Straße ab 1.010.2005, Touristik-Arbeitsgemeinschaft Romantische Straße (dokument wewnętrzny)
Deutsche Touring GmbH, Busreisen International: Firmenporträt, 1988, Frankfurt/M.
Die Romantische Straße, 1954, Merian-Hefte, Jahrgang 7, Heft 12, Hoffmann & Co., Hamburg
Imhof, von B., 2015, Stationen in der Entwicklung der Romantischen Straße, [w:] Genuss und Kulinarik an der RomantischenStraße, Merian, München
Millonig E., 1959, Romantische Straße, seria: Panorama Bücher, Wilhelm-Andermann, München
Romantische Straße. Statistik 2013, Gesellschafter RS Touristik-Arbeitsgemeischaft, GbR (dokument wewnętrzny)
Satzung der Gesellschaft bürgerlichen Rechts Touristik-Arbeitsgemeinschaft Romantische Straße, angenommen am 9. November 2004 in Landsberg am Lech (wewnętrzny dokument statutowy)
Schäfer B., 1989, Die Bedeutung einer Ferienstraße für den Fremdenverkehr eines Landes dargestellt am Beispiel der Romantischen Straße, FH München, München
Strache W., 1965, Die Romantische Straße, DSB, Stuttgart
www.romantischestrasse.de - oficjalny portal Szlaku Romantycznego (dostęp: 17.07.2015)
 

 

Nasi Partnerzy

 

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2021


Ta strona internetowa używa pliki cookies w celu dostosowania serwisu do potrzeb użytkowników i w celach statystycznych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla cookies stosowanych przez nasz serwis.
Zamknij